Mensenwerk

“Voor de hogere zoogdieren … is de natuurlijke omgeving meer dan een fysieke omgeving. Het is vooral een sociale omgeving. … Het creëren van een omgeving die passend is voor een specifiek dier noemen we een ecologische benadering. … Bij elke beslissing over de inrichting van werk … moeten we bepalen of dit een impact heeft op de ecologische kwaliteit van de werkomgeving en als er een negatieve impact is, of de winst die gemaakt wordt in efficiëntie opweegt tegen het verlies aan motivatie.”

Volgens Max Wildschut en Mark van Vugt is De natuurlijke organisatie nodig om organisatie en personeel gezond, gelukkig en gemotiveerd te houden. De heren doken in de evolutiepsychologie. Daar vonden zij wetenschappelijke antwoorden over de inrichting van de natuurlijke omgeving voor het zoogdier de mens. Deze antwoorden legden zij op bedrijven in de huidige kenniseconomie. Ze ontdekte grote verschillen. Hun boek De natuurlijke organisatie geeft de lezer inspiratie om de verschillen procesmatig te verkleinen.

© De natuurlijke organisatie – Max Wildschut en Mark van Vugt

Veel van de begrippen die Wildschut en Van Vugt aanhalen in De natuurlijke organisatie, zijn een feest der herkenning. O ja, zo gaat dat bij ons mensen! Neem bijvoorbeeld de volgende vier typische menselijke kenmerken die ons als sociaal dier tekenen. Ten eerste onze gruwelijke hekel aan profiteurs, ten tweede het belang van autonomie en ons gevoel van onrechtvaardigheid rondom dominantie, daarom ten derde onze voorzichtigheid om zelf als asociaal gezien te worden en een profiteur te straffen, en ten vierde onze hunkering naar vertrouwen en hoe betrouwbaarheid ons status geeft.

Leren over mensenwerk en mens zijn op de werkvloer

Het is leuk om jezelf te herkennen in de informatie van Wildschut en Van Vugt. Meer nog, het is volgens de psychologen van belang om te leren van deze informatie binnen de context van arbeid en organisatie. De (werk)omgeving van de mens is voornamelijk een sociale omgeving. Samenwerking brengt ons uiteindelijk verder. OverPsychologie berichte hier eerder al over in het artikel “De evolutie van samenwerken” en “Nog altijd sapiens“. In De natuurlijke organisatie worden de begrippen op een unieke manier opnieuw belicht. Dat is goed. Want betere samenwerking zorgt voor meer werkgeluk, minder werkgerelateerde psychologische klachten en meer resultaat. Zo begrijp ik van de mannen.

Laten we dus leren over mensenwerk en mens zijn. Niet enkel omdat het fijn is dat ons diepste wezen genormaliseerd weerspiegeld wordt. Meer nog omdat het goed is om te weten wat we met deze informatie kunnen op de werkvloer. Zodat we mens kunnen zijn als we werken. In plaats van een instrument. Maar hóe dan?

Dáár schrijven Wildschut en Van Vugt ook over. De 430 pagina’s bevatten naast voorbeelden van onze menselijke natuur, een goed doordacht pad door De natuurlijke organisatie. De kenmerken staan uiteen, de blauwdruk als het ware. Zo ook de verschillende stappen om tot die constructie te komen in deze moderne tijd. Het is hiermee een rijk boek geworden. Er staat veel in. Soms is het daarom even stilstaan om te zien waar je jezelf dan nu precies bevindt in het betoog van de heren.

Bouwen aan vertrouwen met jobhoppers en parttimers

Laten we in deze recensie ook even stap op de plaats maken. Want … wat kunnen we nu met al deze informatie in de moderne organisatie? Wildschut en Van Vugt proberen een natuurlijke organisatie in te richten die de ecologische omgeving benaderd. Dat is knap lastig.

Vroeger werkten mensen in de stam vaak samen met de mensen van onze vuurplaats. Het vertrouwen was daar groot. Nu werken onze dierbaren bij een andere bedrijf. We moeten bouwen aan vertrouwen met jobhoppers, uitvallers, parttimers en uitstromers. Hierdoor is het verloop veel groter dan bij jagers en verzamelaars. Zonder bloedband en tijd lijkt vertrouwen opbouwen die nodig zijn voor de samenwerking die de heren voorstellen, mij nog een hele klus.

De evolutiepsychologen Wildschut en Van Vugt stimuleren daarom een zo goed mogelijke benadering, dialoog en sciencebased experimenteren. Tja, wij mensen moeten immers iets …

Toegepaste Psychologen brengen theorie in praktijk

Ik blijf zo’n beetje zitten met bovenstaande zorg over het vertrouwen in kortdurende samenwerkingen. Tot de derde boekenclub van de NBTP waar mijn collega’s en ik De natuurlijke organisatie bespreken. Nadat we het unaniem eens zijn dat dit boek geweldig is en dat ‘iedereen dit zou moeten lezen, ook de bazen’, breng ik mijn zorg naar voor. Ik sta verstelt hoe praktisch de oplossingen binnen vijf minuten uit de mouwen van mijn collega’s worden geschud. Hieronder lees je de oplossingen die mijn collega’s zich uit het boek herinnerden:

• Begin met het samenstellen van een klein team (ES 1).
• Bespreek als team wat de gezamenlijke belangen (ES 4) zijn.
• Maak de urgentie van samenwerking voelbaar (ES 5).
• Laat dit proces vooral bij het begin van de transitie naar meer ecologisch werken, begeleiden door mensen die hier ervaring mee hebben (ES 7).
• Ga in dialoog met elkaar over gedistribueerd leiderschap (ES 7), autonome normen (ES 8), besluitvorming (ES 9) en conflictresolutie (ES 10).

Ik besef mezelf dat ik al deze ideeën inderdáád las in het boek. De ES # staan immers voor de ‘Ecologische Specificaties’ die de evolutionaire psychologen steeds herhalen. Tóch was ik deze na het lezen van 430 even ‘vergeten’. Opmerkelijk hoe een brein soms werkt.

Afijn, mijn eerste punt is: dankzij samenwerking kom ik tot herinnering. Mijn tweede punt is dat De natuurlijke organisatie een theoretische én praktisch boek is. Doordat mijn collega’s mijn zorg langs de tien ecologische specificaties leggen, zien zij de praktische haalbare oplossingen voor het opbouwen van vertrouwen. Mijn derde punt is dat het fijn is om te weten dat mijn collega’s Toegepaste Psychologen dag in, dag uit voor werkend Nederland klaar staan.

En dus werken we nog lang en gelukkig

Het nobele streven is om te streven naar veranderingen binnen het systeem. Te stoppen met het minder menselijk maken van het individu. Juist te starten met de verandering van (werk)groepen. Daarvoor zijn nodig: ten eerste een systemisch dialoog en ten tweede ruimte om te experimenteren. Hiernaar streven is de enige mogelijkheid. Ook al zal de ecologische werkomgeving wellicht nooit meer helemaal geëvenaard worden. Het streven is rechtvaardig vanwege het grote belang van het behoudt van onze menselijkheid en het mensenwerk.

De natuurlijke organisatie

Max Wildschut en Mark van Vugt

430 bladzijden

Informatief boek over evolutiepsychologie
in arbeid en organisatiepsychologie

A.W. Bruna Uitgevers B.V. 2025

Meer over Wildschut en Van Vugt

Psycholoog Max Wildschut (1967) begon als cognitieve en neuropsycholoog, maar raakte gebiologeerd door de evolutionaire psychologie. Hij kruisbestuift deze psychologie met arbeid en organisatiepsychologie. Het resulteerde in een expertstatus op dit vakgebied van menselijk gedrag in organisaties.

Max richtte samen met Mark het Nederlandse instituut voor management en evolutionaire psychologie. Samen schreven zij het boek Gezag.

Hoogleraar psychologie Mark van Vugt (1967) begon als sociale psycholoog en arbeid en organisatiepsycholoog. Tijdens zijn studie had het biologische en evolutionaire perspectief op menselijk gedrag iets clandestien, maar de interesse sluimerde desalniettemin. In déze tijd is Van Vugt met zijn onderzoek een invloedrijke psycholoog. Zo veranderen de tijden.